Fontana 1853

Max Ingrand voor Fontana Arte

1954

Picture
In het naoorlogse Europa was er een man die met licht schilderde.
Zijn naam was Max Ingrand, hij werd geboren in 1908 in het stadje Bressuire in West-Frankrijk. Hij studeerde aan de prestigieuze École nationale supérieuredes beaux-arts, waar hij werd gevormd als kunstenaar en ontwerper. Hij ontmoette er Jacques Gruber, één van de oprichters van de École de Nancy, bij wie hij in de leer ging. Al vroeg koos Ingrand voor glas als zijn belangrijkste medium. Gruber was een bekende specialist op het gebied van glas-in-lood die vele commerciële projecten voltooide, waaronder de Galeries Lafayette in Parijs.  
1931 Ingrand verliet het atelier van Grubert en trouwde met Paulette Rouquié, met wie hij zich toelegde op het etsen van glas en zijn werken begon tentoon te stellen. Dit leidde tot verschillende particuliere opdrachten voor glas-in-lood. Ingrand begon dat zelfde jaar zijn eigen atelier. Van zijn eerste opdrachten waren de modernistische kerk van Sainte Agnès in Maisons-Alfort, het oceaanschip de S.S. Normandie (voltooid in 1932) en het Palais des Musées d’Art Moderne (nu beter bekend als het Palais de Tokyo, voltooid in 1937) de belangrijkste. Kenmerkend voor deze werken was het krachtige kleurgebruik en een sterk gevoel voor expressionisme.

Ingrands prille carrière werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, toen hij in 1939 werd opgeroepen voor militaire dienst. Van 1940 tot 1945 zat Ingrand gevangen als Duitse krijgsgevangene. Na zijn vrijlating keerde Ingrand terug naar Parijs, scheidde van zijn vrouw en trouwde in 1946 met Marie-Alberte Madre-Rey.

Ingrand wist zich al snel weer te profileren als een leider op het gebied van glas-in-lood en produceerde ramen en andere decoratieve installaties voor kerken in Frankrijk en daarbuiten.. Na de verwoestingen van Tweede Wereldoorlog kreeg Ingrand een bijzondere rol, het herstellen van beschadigde kerken en kathedralen. Zo ontwierp en restaureerde hij glasramen voor meer dan 100 religieuze gebouwen in Frankrijk waaronder de Notre-Dame de Paris. Zijn werk gaf deze ruimtes opnieuw een ziel niet door simpelweg te herstellen wat verloren was, maar door iets nieuws toe te voegen, moderniteit gecombineerd met traditie, een discipline waarin kleur, licht en architectuur samenkomen. Voor hem was glas niet enkel een materiaal, maar een taal en een manier om licht tastbaar te maken.
Tegelijkertijd probeerde Ingrand zijn onderzoek en inzichten op het gebied van glas toe te passen op modern design, te beginnen met verlichtingsarmaturen. In 1954 kwam Max Ingrand naar FontanaArte in Milaan. Het bedrijf had moeilijke jaren gekend, de oorlog had de creativiteit vertraagd en de ontwerpen waren te voorzichtig geworden. Max Ingrand werd benoemd tot artistiek directeur van het Italiaanse designhuis. 
In de daaropvolgende dertien jaar creëerde Ingrand diverse iconische lampen, kroonluchters, wandlampen, vazen, tafels en andere interieurstukken, die op meesterlijke wijze een evenwicht vinden tussen sierlijkheid en minimalisme. Ingrand bracht iets nieuws mee: een verlangen om licht opnieuw te laten leven. Niet alleen functioneel, maar emotioneel.
Men zegt dat hij op een avond in zijn atelier zat, kijkend naar een eenvoudige glazen bol. Het licht dat erdoorheen viel was zacht, bijna ademend. Hij dacht:“Wat als een lamp niet alleen verlicht…maar ook een sfeer vertelt?”
1954 de geboorte van een icoon. Zo ontstond in dat jaar de lamp die later bekend zou worden als de 1853.
Hij ontwierp haar niet als één lichtbron, maar als een klein universum van lichtlagen. Een bolvormige basis van melkachtig en diffuus opaalglas—droeg een elegante kap, ook van glas, waarin het licht zich verspreidde als mist in de ochtend.
Binnenin verstopte hij meerdere lampen. Sommige lieten de voet gloeien, andere de kap, en weer andere stuurden licht omhoog, alsof de lamp zelf de ruimte wilde aanraken.
Dit was niet zomaar een lamp, het was een dialoog tussen licht en schaduw.
De lamp kreeg de mysterieuze naam 1853. Waarom precies die cijfers? Dat blijft een klein raadsel—alsof Ingrand een stukje poëzie verborgen hield in cijfers. Later werd ze eenvoudiger “Fontana” genoemd, als eerbetoon aan het huis dat haar voortbracht. Maar kenners fluisteren nog altijd haar oorspronkelijke naam, alsof ze een geheime titel dragen.
De lamp vond haar weg naar elegante interieurs, filmdecors en designcollecties. Ze verscheen stil op de achtergrond van films, als een acteur zonder tekst—maar met aanwezigheid.
Terwijl decennia verstreken, bleef ze bestaan. Niet als trend, maar als constante. Ze werd steeds opnieuw geproduceerd, licht aangepast, maar altijd herkenbaar.
Het geheim van haar schoonheid. Waarom bleef deze lamp zo geliefd?
Misschien omdat ze iets doet wat weinig objecten kunnen:
ze verandert met de stemming van de ruimte.
Ze kan zacht en intiem zijn, als een fluistering in de avond of helder en functioneel, als een boek dat gelezen wil worden.
Ingrand had het begrepen, licht is niet één ding—het is een gevoel.
Afbeelding
Film 'Le Mépris' 1963 met Brigitte Bardot.

In 1967 liet Max Ingrand zijn functie als artistiek directeur bij FontanaArte over aan zijn opvolger Gae Aulenti. Hij was al enkele jaren van plan zijn eigen verlichtingscollectie op te zetten. Al in 1962 beschikt Max Ingrand zijn persoonlijk atelier over een afdeling die zich toelegt op verlichting. In april 1968 ontstaat het bedrijf Verre Lumière in samenwerking met Saint-Gobain en de lampenfabrikant Mazda (een dochteronderneming van de Thomson-groep). Samen met Jacques Vidal commerciële directeur en Ben Swildens als artistieke directeur. Talrijke ontwerpers werken regelmatig samen met dit nieuwe bedrijf: Michel Boyer, Sabine Charoy, Etienne Fermigier, Michel Mortier, J-A Motte, César Putzeys, Pierre Soulié, Jean-Pierre Vitrac, Gio Ponti en Emanuele Ranci.

In 1968 werd Ingrand gekozen tot voorzitter van de Franse nationale verlichtingsvereniging en richtte hij ook Verre Lumière (‘Echte Verlichting’) op, een van de eerste fabrikanten van halogeenlampen.

Ingrand stierf in 1969 onverwacht aan griep in Parijs en ontving het Franse Legioen van Eer als erkenning voor zijn belangrijke bijdragen op het gebied van glas-in-lood en modern design. Tegenwoordig biedt FontanaArte nog steeds producten aan die door Ingrand zijn ontworpen, en zijn originele werken zijn opgenomen in de collecties van diverse vooraanstaande musea en brengen op veilingen regelmatig hoge prijzen op.

Toen Max Ingrand overleed, liet hij geen gewoon portfolio achter. Hij liet objecten na die nog steeds spreken.
En ergens, in een stille kamer, staat misschien nog altijd een 1853-lamp.
Ze brandt zacht. Niet alleen om te verlichten maar om een verhaal te blijven vertellen.